نقش صنعت لیزینگ در تنوع‌بخشی به تأمین مالی اقتصاد

تأمین مالی یکی از مهم‌ترین الزامات رشد اقتصادی است و در ایران، بخش قابل‌توجهی از تأمین مالی بنگاه‌ها و خانوارها از طریق شبکه بانکی انجام می‌شود. در چنین شرایطی، توسعه ابزارهای مکمل تأمین مالی می‌تواند به افزایش تنوع منابع مالی و پاسخ‌گویی بهتر به نیازهای بخش واقعی اقتصاد کمک کند. صنعت لیزینگ یا واسپاری یکی از این ابزارهاست که با تمرکز بر تأمین مالی دارایی‌ها، می‌تواند در کنار نظام بانکی نقش مؤثرتری در تأمین مالی بنگاه‌ها، به‌ویژه کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، ایفا کند.

لیزینگ برخلاف تسهیلات بانکی سنتی، عمدتاً تأمین مالی را بر مبنای یک دارایی مشخص انجام می‌دهد و همین ویژگی می‌تواند دسترسی برخی متقاضیان به منابع مالی را تسهیل کند. از سوی دیگر، لیزینگ به‌عنوان بخشی از نظام مالی کشور، تحت چارچوب‌های نظارتی بانک مرکزی فعالیت می‌کند. بر اساس قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۲، شرکت‌های واسپاری در زمره «اشخاص تحت نظارت» قرار گرفته‌اند و فعالیت آن‌ها مستلزم دریافت مجوز از بانک مرکزی است.

در سال ۱۴۰۵ نیز با اصلاح دستورالعمل اجرایی تأسیس، فعالیت و نظارت بر شرکت‌های لیزینگ، ظرفیت‌های جدیدی برای این صنعت ایجاد شد. از جمله این تغییرات می‌توان به پیش‌بینی امکان انجام معاملات فروش و اجاره مجدد (Sale & Leaseback)، اجاره عملیاتی و انتشار اوراق بهادار در چارچوب مقررات مربوط اشاره کرد. همچنین حداقل سرمایه موردنیاز برای تأسیس شرکت‌های واسپاری سهامی خاص و سهامی عام به‌ترتیب ۱,۵۰۰ و ۵,۰۰۰ میلیارد ریال تعیین شده است. این اصلاحات می‌تواند زمینه فعالیت گسترده‌تر و حرفه‌ای‌تر شرکت‌های واسپاری را فراهم کند.

در بسیاری از اقتصادها نیز لیزینگ به‌عنوان یکی از ابزارهای مکمل تأمین مالی مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای نمونه، طبق گزارش انجمن صنعت تأمین مالی تجهیزات آمریکا (ELFA)، بازار تأمین مالی تجهیزات در ایالات متحده در مقیاس حدود ۱.۳ تریلیون دلار قرار دارد و در سال ۲۰۲۴، حجم کسب‌وکار جدید ثبت‌شده در نمونه آماری این انجمن به حدود ۱۴۶.۹ میلیارد دلار رسید. این بازار تنها به شرکت‌های لیزینگ محدود نیست و بانک‌ها، شرکت‌های تأمین مالی مستقل و شرکت‌های وابسته به تولیدکنندگان نیز در آن حضور دارند؛ موضوعی که نشان‌دهنده جایگاه تأمین مالی مبتنی بر دارایی در کنار نظام بانکی است.

تجربه بین‌المللی همچنین نشان می‌دهد که لیزینگ می‌تواند برای بنگاه‌های کوچک و متوسط اهمیت ویژه‌ای داشته باشد؛ زیرا ساختار تأمین مالی مبتنی بر دارایی، در برخی موارد امکان دسترسی بنگاه‌هایی را که با محدودیت وثیقه یا سابقه اعتباری مواجه‌اند، به منابع مالی فراهم می‌کند. توسعه اعتبارسنجی، قراردادهای الکترونیکی، خدمات دیجیتال و استفاده از داده‌های مالی نیز می‌تواند دسترسی به خدمات لیزینگ را ساده‌تر و دامنه مشتریان آن را گسترده‌تر کند

در ایران نیز توسعه صنعت واسپاری نیازمند دسترسی به منابع مالی پایدار، کاهش هزینه تأمین منابع، استفاده بیشتر از ظرفیت بازار سرمایه، تقویت نظام اعتبارسنجی و توسعه خدمات دیجیتال است. در کنار این موارد، افزایش شناخت فعالان اقتصادی و خانوارها از خدمات لیزینگ می‌تواند به گسترش استفاده از این ابزار کمک کند.

در مجموع، لیزینگ را می‌توان یکی از ابزارهای مکمل نظام تأمین مالی دانست که با تمرکز بر تأمین مالی دارایی‌ها، ظرفیت آن را دارد که بخشی از نیازهای مالی بنگاه‌ها و خانوارها را پوشش دهد و به تنوع‌بخشی منابع مالی اقتصاد کمک کند. توسعه هدفمند این صنعت، در کنار نظام بانکی و بازار سرمایه، می‌تواند زمینه دسترسی گسترده‌تر بخش واقعی اقتصاد به منابع مالی را فراهم آورد.